محمد حسن خان اعتماد السلطنه

644

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

مختار ايران در اطريش بوده و دخترش هم زن دكتر كلوكه بوده است . ايلغار لشكر به‌سمت سرخس ( ص 64 - ص 39 چاپ اول ) يكى از مشكلات دولت قاجاريه كه لطمه و ضرر كلى به مردم ايران عموما و به اهالى خراسان خصوصا وارد آورد تجاوزات تركمنها به خراسان بود . سابقهء ورود تركمانها به ماوراء النهر و مجاورت آنها با خراسان به زمان سامانيان مىرسد . در سال 389 هجرى كه قواى ايلك خان بر بخارا تسلط يافت خروج ماوراء النهر از حيطهء تسلط سياسى قوم آريائى ايرانى آغاز شد و از آن زمان مرتبا تركان و تركمانان از آسياى مركزى به ماوراء النهر و از ماوراء النهر به ايران سرازير شدند و علت العلل آن تهاجمات و نقل و انتقالات اقوام زردپوست دشتهاى آسياى مركزى بود . اين تركمانان در ايران به تأسيس سلطنتهائى توفيق يافتند و در اين سلطنتها قدرت نظامى از تركان بود و قدرت ادارى از ايرانيان و به علت قوت تمدن ايرانى ، تركمانان به تدريج صفات و حالات بيابان‌نشينى خود را از دست داده و اندك‌اندك به تمدن گرائيدند و چون در دولتهاى سلجوقى و خوارزمشاهى و مغول و تيمور تقريبا سراسر قلمرو ايران بزرگ تحت استيلاء يك دولت بود مسئلهء جدائى و انشعاب مطرح نبود و فقط عنصر غير ايرانى در رأس حكومت قرار داشت . با رسمى شدن مذهب تشيع در آغاز دولت صفويه ، قدم دوم كه نتيجهء آن جدائى ماوراء النهر از ايران بود برداشته شد و فتح مرو به دست شاه اسمعيل هم نتوانست جلوى بروز اين نتيجه را بگيرد ، زيرا شاه در جاهاى ديگر گرفتاريهائى داشت و مبارزه با عثمانيها هميشه ايران را از توجه به ماوراء النهر بازمىداشت . نهايت آنكه از ناحيهء ايران در مورد تهاجم ازبكان دفاع مردانه مىشد و اين امر تا زمان شاه عباس كه ازبكان ضعيف شدند ادامه داشت . نادر توانست يك‌بار ديگر قدرت ايران را در ماوراء النهر حكمفرما سازد ، اما با شكست ايران از روسيه و ورود سياستهاى اروپائى در ايران و ضعف روزافزون ايران و تحريكات ويرانگر دولتهاى خارجى على الخصوص انگليس و روس ، اشغال - كنندگان ماوراء النهر يعنى تركمانان و ازبكها روزبه‌روز جرىتر شدند و هرچند صباحى به تاخت‌وتاز در اطراف خراسان مىپرداختند . شكست ايران در مرو كار را يكسره ساخت و راه را براى پيشرفت دولت روس در آسياى مركزى و ماوراء النهر هموار نمود و تا محرم 1299 كه عهدنامهء آخال بسته شد مردم خراسان و زوار مشهد گرفتار تجاوزات تركمنها بودند . كشتار هولناك روسها از تركمانان باعث آرام شدن ايشان شد . براى شرح تفصيلى اين مطلب يعنى مهاجرتها و نقل‌وانتقالها و تأسيس حكومتهاى اقوام زردپوست آسياى مركزى و ماوراء النهر بهترين مأخذى كه تاكنون